PRZEMYŚL, SANOK, BIESZCZADY. Höppener, Fritz, Chronik der Befehlsstelle des ...

PRZEMYŚL, SANOK, BIESZCZADY. Höppener, Fritz, Chronik der Befehlsstelle des Zollgrenzschutzes Sanok-Nord. Ihrem Befehlsstellenleiter und hochverehrten Zollrat Julius Neumann zur Erinnerung an sein Wirken in Sanok 25. Oktober 1939, kronika autorstwa wyższego inspektora celnego niemieckiej straży granicznej po wytyczeniu linii demarkacyjnej niemiecko-sowieckiej, Fritza Höppenera, prowadzona od 25 IX 1939 do 30 III 1941 r.; pamiętnik ofiarowany jego zwierzchnikowi, Juliusowi Neumannowi; maszynopis (str. tyt. wykonana odręcznie), ozdobiony kilkudziesięcioma niezwykle starannymi ilustr. autorstwa B. Springera (w większości niewielkie rys. na marginesach, ale również 2 ilustr. całostronicowe: mapa przebiegu granicy z ZSRR na rzece San, na odcinku w okolicy Sanoka i Dynowa oraz przebieg granicy na Sanie, na odcinku od Hoczwi do Przemyśla); dzieło o wielkiej wartości dokumentacyjnej, zawiera wszechstronną charakterystykę ówczesnego pogranicza, obejmującą opis etnograficzny, opisy przypadków naruszenia granicy, wymiany handlowej, wizytacji, współpracy z Sowietami; całość podzielona na przedziały czasowe: 1) od 15 XI 1939 do 15 IV 1940; 2) od 15 IV do 30 VI 1940; 3) od 1 VII do 31 XII 1940; 4) od 1 I 1941 do 31 III 1941; 312 nlb. str., st. bdb, oprawa twarda, płócienna, na okładce tłoczone godło III Rzeszy, grzbiet spięty sznurem; format 4o; NIEPOWTARZALNE ŹRÓDŁO!
Powyższy dokument powstał w okresie gdy pomiędzy III Rzeszą a ZSRR stosunki były przyjazne (co nie przeszkodziło Niemcom przygotować się do realizacji operacji Barbarossa). Fundamenty pod współdziałanie niemiecko-sowieckie (w okresie od IX 1939 do VI 1941 r.) zostały położone w VIII 1939 r. Stworzono najpierw warunki do współdziałania gospodarczego (umowa kompensacyjno-kredytowa z 19 VIII 1939 r.), a następnie podpisano 23 VIII 1939 r. układ określany jako Pakt Ribbentrop-Mołotow. Oficjalnie było to porozumienie o nieagresji, lecz za sprawą treści tajnego załącznika dotyczącego podziału Europy środkowej i wschodniej pomiędzy umawiającymi się stronami, stanowił on cichy sojusz wojskowy i polityczny. Umowa ta przesądziła w praktyce o utracie suwerenności przez II RP i podziale jej terytorium (stąd bywa określana jako IV rozbiór Polski). Linię rozgraniczenia miały stanowić rzeki Narew, Wisła i San. Decyzję co do przebiegu granicy uległy jednak zmianie na podstawie zawartego przez ZSRR i III Rzeszę Traktatu o granicach i przyjaźni. Ponownie utajniono najważniejsze postanowienia, które były treścią trzech tajnych protokołów. Ustalono, że województwo lubelskie i wschodnia część warszawskiego znajdą się pod okupacją niemiecką (pierwotnie miały należeć do ZSRR). Okres od IX 1939 r. do VI 1941 r. cechowała obopólnie korzystna współpraca Berlina i Moskwy. Zawarte zostało kolejne porozumienie gospodarcze (11 II 1940 r.), dzięki któremu Niemcy mogli nabywać surowce na potrzeby przemysłu zbrojeniowego, co pomogło im w prowadzeniu zwycięskich kampanii na północy i zachodzie Europy. Józef Stalin zyskał swobodę w prowadzeniu polityki godzącej w suwerenność Estonii, Łotwy i Litwy. Zaatakował Finlandię (wojna zimowa). Od VI 1941 r. stosunki niemiecko-sowieckie pogarszały się. Błyskawiczne zwycięstwo III Rzeszy nad Francją oznaczało kres rachub Stalina na długotrwałą wyniszczającą wojnę na zachodzie. Adolf Hitler zyskał możliwość przerzucenia swych armii na wschód. Nie był gotów do akceptacji dalszej ekspansji ZSRR, w ramach której Stalin domagał się od Rumunii oddania nie tylko Besarabii, lecz także Bukowiny (tego terenu nie przyznawał mu pakt z 23 VIII 1939 r.). W Berlinie zdawano sobie sprawę, że na sojusz z Moskwą liczono w Londynie. Ewentualne błyskawiczne zwycięstwo nad ZSRR mogło więc zmusić Brytyjczyków do podpisania pokoju na niemieckich warunkach. Wojna z imperium Stalina była nieunikniona także dlatego, że bez niej niemożliwa była realizacja kluczowego elementu programu nazistów czyli zdobycia przestrzeni życiowej na wschodzie. Wszystkie te przyczyny sprawiły, że po fiasku niemieckich planów inwazji na Wyspy Brytyjskie III Rzesza rozpoczęła przygotowania do agresji na ZSRR. W części literatury przedmiotu pojawia się też teza, w myśl której także Stalin brał pod uwagę możliwość niespodziewanego zaatakowania swego dotychczasowego partnera, liczył jednak, że na przygotowanie się do realizacji tych planów będzie miał czas z powodu zaangażowania Wehrmachtu w wojnę z Brytyjczykami. To tłumaczyłby porażkę wojsk sowieckich niegotowych do prowadzenia wojny obronnej, którą musiały toczyć po niemieckiej agresji z 22 VI 1941 r.